Werken met mensen met dementie vraagt geduld, inzicht en een rustige manier van communiceren. Dementie verandert hoe iemand denkt, voelt, reageert en betekenis geeft aan de wereld om hem heen. Elke dag kan anders zijn, en wat vandaag goed werkt, kan morgen ineens niet meer lukken. Daarom is communicatie in de zorg voor mensen met dementie geen techniek, maar een voortdurende afstemming: kijken, luisteren, aansluiten en bijsturen.

Voor zorgprofessionals is het belangrijk om te begrijpen dat gedrag bij dementie altijd ergens vandaan komt. Onrust, boosheid, herhalen, achterdocht of juist terugtrekken zijn signalen, geen keuzes. Goede communicatie helpt om spanning te verminderen en zorgt voor meer veiligheid, waardigheid en verbinding.

Bij dementie gaan vooral het geheugen, het verwerken van informatie en het plannen van handelingen achteruit. Iemand kan moeite hebben met woorden vinden, gesprekken volgen of begrijpen wat er van hem wordt gevraagd. Tegelijkertijd blijven emoties vaak lang intact. Mensen voelen wél dat iets moeilijk, spannend of verwarrend is, ook als ze niet kunnen uitleggen waarom.

Daarom lukt communiceren alleen wanneer je aansluit bij hoe iemand zich voelt. Rustige non verbale communicatie, jouw houding, mimiek, tempo, toon zegt vaak meer dan woorden. Een gespannen zorgverlener maakt een cliënt gespannen. Een rustige zorgverlener geeft automatisch meer vertrouwen.

Structuur helpt mensen met dementie grip te houden. Als de wereld onvoorspelbaar voelt, geeft herkenning houvast. Rituelen, vaste tijden, bekende gezichten en dezelfde volgorde in ADL momenten zorgen voor rust. Wanneer je voorspelbaar bent, begrijpt iemand sneller wat er gaat gebeuren, waardoor je minder weerstand of angst ziet.

Dit betekent niet dat een dag strak gepland moet zijn, maar dat de basis vertrouwd moet voelen. Kleine variaties zijn geen probleem, zolang de grote lijnen hetzelfde blijven. Ook herkenbare voorwerpen, foto’s of muziek kunnen helpen om iemand zich veilig te laten voelen.

Goede communicatie bij dementie draait om duidelijkheid en eenvoud. Je hoeft niet kinderlijk te praten, dat werkt juist averechts, maar je gebruikt wel eenvoudige zinnen, een kalm tempo en een vriendelijke toon. Benoemen wat je gaat doen, helpt om spanning weg te nemen. Bijvoorbeeld: “Ik help u zo met wassen. Eerst even uw handen warm maken.”

Daarnaast is oogcontact belangrijk, maar altijd vanuit rust en respect. Door je voor te stellen en op dezelfde hoogte te staan, ziet iemand je beter en voelt hij zich minder overvraagd. Gezichtsuitdrukking maakt veel uit: een warme glimlach kan al meer duidelijkheid geven dan een hele uitleg.

Gedrag dat lastig of onvoorspelbaar lijkt, heeft vrijwel altijd een oorzaak. Iemand die boos reageert, hoeft niet boos op jou te zijn. Het kan gaan om pijn, angst, dorst, overprikkeling, behoefte aan rust, ongemak in kleding, een volle blaas of een gevoel van verlies van controle.

Daarom observeer je altijd eerst voordat je reageert. Denk in vragen als:

• Wat gebeurde er vlak vóór dit gedrag?
• Is er sprake van pijn, vermoeidheid of spanning?
• Snapt de cliënt wat er van hem gevraagd wordt?
• Is de omgeving te druk of te chaotisch?

Wanneer je het gedrag ziet als een signaal, wordt het makkelijker om passende zorg te geven. Je reageert rustiger, gerichter en zonder oordeel.

Naasten kennen de cliënt vaak al jaren. Zij weten welke gewoontes iemand heeft, wat rust geeft, wat angst oproept en welke communicatie wél of juist niet werkt. Door familie actief te betrekken, leer je de persoon achter de dementie beter kennen.

Kleine details kunnen een groot verschil maken. Denk aan:

• een favoriete volgorde tijdens de ochtendzorg
• een hobby die iemand rustig maakt
• een liedje dat herinneringen oproept
• eten dat iemand altijd graag at
• een voorwerp dat veiligheid biedt

Wanneer zorgprofessionals en familie samenwerken, ontstaat er meer begrip en betere afstemming.

Dementie gaat niet alleen over cognitieve achteruitgang, maar ook over emoties. Angst, onrust, verdriet of verwarring komen regelmatig voor. Een zachte hand op de arm, rustig ademhalen samen of even blijven zitten kan meer betekenen dan woorden.

Soms is het belangrijker dat iemand zich gezien voelt dan dat hij alles precies begrijpt. Juist deze menselijke kant van communicatie maakt het verschil.

Rapporteren bij dementie vraagt om precisie. Kleine signalen zoals vaker roepen, anders reageren tijdens ADL, minder eten, slechter slapen, nieuwe onrust moeten duidelijk terugkomen in het verslag. Zo kunnen collega’s patronen herkennen en artsen eerder ingrijpen wanneer het nodig is.

Gebruik altijd feitelijke observaties. Niet: “Mevrouw deed raar”, maar: “Mevrouw liep vijf keer naar de gang, riep om haar dochter en reageerde gespannen op begeleiding.” Dat soort details helpen collega’s enorm.